İMALAT ölçüm rehberi · Son içerik kontrolü: 13 Temmuz 2026
Üretim kaybı yalnız çöpe giden malzeme değildir. Yeniden yapılan iş, bekleyen istasyon, yanlış revizyon, eksik parça ve görünmeyen ek işçilik de teklif kârını aşındırır.
Kısa cevap: Üretime giren miktarı ilk seferde iyi, yeniden işleme ve fire olarak üçe ayırın. Planlı süre ile plansız duruşu ayrı tutun. Sonucu ürün grubu, proje, revizyon ve istasyon bazında ölçmeden kaybın kaynağı bulunamaz.
Üç kaybı birbirinden ayırın
| Kayıt | Tanım | Maliyete etkisi |
|---|---|---|
| İlk seferde iyi | Ek işlem görmeden kabul edilen çıktı | Planlanan malzeme ve işçilikle tamamlanır |
| Yeniden işleme | Kabul için ek işlem gören çıktı | Ek işçilik, istasyon süresi, enerji ve termin yükü |
| Fire | Kullanılabilir çıktıya dönmeyen miktar | Malzeme, işçilik ve yerine üretim maliyeti |
| Plansız duruş | Planlı üretim süresindeki bekleme | Kapasite ve termin kaybı; neden ayrıca sınıflanır |
Temel yönetim formülleri
İlk seferde iyi ÷ üretime giren × 100Yeniden işleme ÷ üretime giren × 100Fire ÷ üretime giren × 100(Planlı süre − plansız duruş) ÷ planlı süre × 100Bu dört değer OEE’nin tam hesabı değildir. OEE için kullanılabilirlik yanında hız/performance ve kalite tanımlarının aynı veri sözleşmesinde kurulması gerekir. Bu rehber kayıp görünürlüğü için daha dar bir başlangıç sunar.
İstasyon kaydında hangi alanlar bulunmalı?
“Fire” tek seçenek olarak bırakılırsa veri iyileştirme üretmez. Malzeme hatası, yanlış ölçü, revizyon uyuşmazlığı, makine/ekipman, eksik bilgi, tedarik ve operasyona özgü neden grupları şirketçe tanımlanmalıdır.
Varsayımsal istasyon örneği
Bir istasyonda 120 parçanın 102’si ilk seferde iyi, 12’si yeniden işlem, 6’sı fire olarak kaydedilsin. Planlı 480 dakikanın 55 dakikası plansız duruş olsun; yeniden işlenen parça başına ortalama 18 dakika harcansın.
| Gösterge | Sonuç | İlk inceleme |
|---|---|---|
| İlk geçiş verimi | %85,0 | 12 yeniden işlem + 6 fire neden grubu |
| Yeniden işleme oranı | %10,0 | 3,6 saat ek iş yükünün istasyon/ürün dağılımı |
| Fire oranı | %5,0 | Malzeme ve revizyon eşleşmesi |
| Kullanılabilir süre oranı | %88,5 | 55 dakika plansız duruş nedeni |
Bu örnek karşılaştırma yöntemini gösterir; iyi/kötü sektör eşiği değildir. Üretim kaybı hesaplayıcısında kendi istasyon verinizi kullanın.
Kayıptan aksiyona nasıl geçilir?
- En büyük oranı değil en büyük maliyeti bulun: Düşük adetli pahalı malzeme kaybı yüksek oranlı ucuz parçadan daha kritik olabilir.
- Revizyonu doğrulayın: Üretim emri, teknik çizim ve BOM aynı sürüm mü?
- İstasyonu ayırın: Kayıp hangi adımda oluştu, hangi adımda fark edildi?
- Ek işi kaydedin: Yeniden işleme dakikası ve kullanılan ek malzeme proje maliyetine işlensin.
- Düzeltici işi sahipli hale getirin: Neden, aksiyon, sorumlu, hedef tarih ve doğrulama ölçüsü tanımlansın.
- Sonraki partiyle karşılaştırın: Aynı ürün/revizyonda ilk geçiş, fire ve duruş yeniden ölçülsün.
Elevatora üretim ERP, teklif/sipariş, BOM, ihtiyaç, istasyon görevi, tüketim, kalite ve maliyeti aynı projede bağlar. Proje sonucunu görmek için maliyet ve kârlılık kapsamını inceleyin.
Yöntem için başvuru kaynakları
TÜBİTAK Üretim ve Operasyon Yönetimi girdilerin çıktıya dönüştürülmesinde planlama ve kontrol çerçevesini; Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Yalın Dönüşüm Desteği iş ölçümü, kalite, stok ve toplam ekipman verimliliği gibi uygulama başlıklarını görünür kılar. Bu kaynaklar Elevatora’ya özel performans sonucu sunmaz.
Sıkça sorulan sorular
Yeniden işleme fire midir?
Bu rehberde ayrı tutulur. Yeniden işleme ek işlemle kullanılabilir çıktıya döner; fire kullanılabilir çıktıya dönüşmeyen miktardır. Şirket tanımınızı yazılı hale getirin.
İlk geçiş verimi OEE midir?
Hayır. İlk geçiş verimi kalite görünümüdür. OEE kullanılabilirlik, performans/hız ve kalite bileşenlerinin tanımlı yöntemle birlikte hesaplanmasını gerektirir.
Fire maliyeti nasıl bulunur?
Fire malzemesi, fire oluşana kadar harcanan işçilik/istasyon süresi ve yerine üretim maliyeti şirketin maliyet yöntemiyle birlikte değerlendirilmelidir.
Yazılım fireyi otomatik azaltır mı?
Hayır. Yazılım kayıp, neden, revizyon, istasyon ve maliyet ilişkisini görünür yapar; iyileştirme teknik ve yönetsel aksiyonlarla gerçekleşir.