Kısa cevap: Asansör yedek parçasının GTİP’i (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu) parçanın adına göre değil, gümrük mevzuatındaki sınıflandırma kurallarına göre belirlenir. Belirleyici olan şudur: eşya yalnız ve esas olarak asansörde mi kullanılıyor, yoksa kendi başına bir makine/cihaz niteliği mi taşıyor. Birincisi asansör aksam-parçası olarak, ikincisi kendi özel pozisyonunda sınıflandırılır. Yanlış pozisyon, geriye dönük vergi ve ceza doğurur; tereddütte Bağlayıcı Tarife Bilgisi alınır.
Son güncelleme: 7 Ağustos 2026.
GTİP ile HS kodu aynı şey mi?
Aynı sistemin farklı ayrıntı seviyeleridir. HS (Armonize Sistem) kodu uluslararası ortak altı hanedir; ülkeler bunun üzerine kendi kırılımlarını ekler. Türkiye’de kullanılan GTİP on iki hanelidir: ilk altı hane uluslararası HS, sonraki haneler Kombine Nomanklatür ve ulusal kırılımlardır. Yurt dışı tedarikçinin faturasındaki altı haneli kod başlangıç noktasıdır, Türkiye’deki beyanın tamamı değildir.
Pratik sonuç: tedarikçinin verdiği HS kodunu olduğu gibi beyana yazmak yeterli değildir ve doğruluğunun sorumluluğu ithalatçıdadır. Altı haneden sonrası Türkiye Gümrük Tarife Cetveli’nden belirlenir.
Bir parça “asansör aksamı” mı, kendi başına eşya mı?
Sınıflandırmanın düğüm noktası budur. Bir parça yalnızca ve esas olarak asansörde kullanılıyorsa asansör aksam-parçası olarak sınıflandırılır. Ancak eşya kendi başına tanımlı bir makine, cihaz veya malzeme ise — elektrik motoru, redüktör, çelik halat, elektronik kart, rulman, cam, profil — kendi pozisyonunda sınıflandırılır; “asansör için alındı” olması bunu değiştirmez.
| Parça türü | Tipik sınıflandırma mantığı | Dikkat |
|---|---|---|
| Asansöre özgü mekanik aksam (kapı mekanizması, paraşüt, kabin şasesi elemanı) | Asansör aksam-parçası olarak değerlendirilir | Genel amaçlı bağlantı elemanları hariç tutulur |
| Elektrik motoru, redüktör | Kendi makine pozisyonunda | Güç ve tip kırılımı beyanı değiştirir |
| Kumanda kartı, sürücü, invertör | Elektronik/elektrik cihaz pozisyonlarında | Kartın işlevi belirleyicidir |
| Çelik halat, zincir | Malzeme pozisyonunda | Kesit, yapı ve kaplama kırılımı önemli |
| Buton, gösterge, sensör | Kendi cihaz pozisyonlarında | “Asansör butonu” ayrı bir pozisyon değildir |
| Genel bağlantı elemanı (cıvata, somun) | Kendi malzeme pozisyonunda | Asansörle birlikte gelmesi durumu değiştirmez |
Bu tablo yön göstericidir, beyan değildir. Tarife pozisyonu eşyanın teknik özelliğine göre belirlenir; aynı ada sahip iki parça farklı pozisyona girebilir. Kesinlik gerekiyorsa aşağıdaki BTB yolu kullanılır.
Tereddüt varsa ne yapılır: Bağlayıcı Tarife Bilgisi
Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB), gümrük idaresinden belirli bir eşya için önceden alınan ve idareyi bağlayan resmî sınıflandırma kararıdır. Düzenli ithal edilen ve pozisyonu tartışmalı olabilecek kalemler için alınır. BTB, sonradan yapılacak bir kontrolde “yanlış beyan” tartışmasını baştan kapatır — özellikle her ay aynı parçayı ithal eden firmalar için maliyeti değil riski düşürür.
Başvuru için eşyanın teknik dokümanı, fotoğrafı, malzeme bilgisi ve kullanım yeri istenir. Bu dosyayı hazırlamak, aynı zamanda kendi stok kartlarınızın teknik tanımını düzeltmenizi sağlar; çoğu firmada parça “kapı motoru” diye tek satırdır ve hangi tip olduğu kimsenin aklında değildir.
Yanlış GTİP’in bakım firmasına maliyeti
Yanlış tarife pozisyonu üç ayrı sonuç doğurur: eksik ödenen verginin geriye dönük istenmesi, buna bağlı ceza ve faiz, ve gerekliyken alınmamış izin/belge nedeniyle eşyanın gümrükte beklemesi. Üçüncüsü çoğu zaman en pahalısıdır — sahada bekleyen bir montaj işi, verginin kendisinden büyük zarar üretir.
Bu yüzden ithalat kararı yalnız birim fiyata bakılarak verilmemelidir. Yurt dışı fiyatı ucuz görünen bir parçanın gerçek maliyeti; navlun, sigorta, gümrük vergisi, varsa ek mali yükümlülük, kur farkı ve gümrükte geçen süredir. Fason ile kendi imalat kararında olduğu gibi burada da ölçü gerçekleşen maliyettir; aynı yaklaşımı fason mu kendi imalat mı yazısında ele aldık.
İthal parçayı stok ve maliyet kaydına nasıl bağlarsınız?
İthal parçanın kaydı yerli alımdan üç noktada ayrılır: maliyet birden fazla kalemden oluşur (mal bedeli, navlun, gümrük, kur farkı), teslim süresi haftalarla ölçülür ve parça çoğu zaman parti hâlinde gelir. Bu üçü kayda geçmezse stok değeri gerçek maliyeti göstermez ve iş kârlılığı olduğundan yüksek görünür.
- Landed cost. Parçanın raf maliyeti mal bedeli değildir; ithalat masrafları parça başına dağıtılmalıdır.
- Tedarik süresi. Kritik parçada yeniden sipariş noktası, yurt içi tedarikçiye göre çok daha erken kurulur.
- Parti ve seri izlenebilirliği. Bir partide çıkan kalite sorununda hangi asansörlere takıldığını bulabilmek gerekir; yöntemi seri numarası takibi yazısında anlattık.
- Kritik stok seviyesi. Hangi parçanın rafta durması gerektiğini yedek parça stok hesaplama aracıyla çıkarabilirsiniz.
Resmî ve birincil kaynaklar
- Ticaret Bakanlığı — Türk Gümrük Tarife Cetveli ve tarife sınıflandırma kararları.
- Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) başvuru rehberi — gümrük idaresinin bağlayıcı sınıflandırma kararı.
- Dünya Gümrük Örgütü Armonize Sistem izahnamesi — altı haneli HS kodunun uluslararası dayanağı.
- Gümrük Kanunu ve ilgili yönetmelikler — beyan sorumluluğu, ceza ve düzeltme usulü.
Tarife cetveli ve oranlar yıl içinde değişir; beyandan önce yürürlükteki hâlini teyit edin ve tereddütte gümrük müşaviriniz aracılığıyla BTB yoluna başvurun. Bu yazı gümrük danışmanlığı değil, operasyonel bir rehberdir.
Sıkça sorulan sorular
Asansör yedek parçasının GTİP kodu nasıl bulunur?
Eşyanın teknik özelliği ve kullanım amacı belirlenir, ardından Türk Gümrük Tarife Cetveli üzerinde sınıflandırma kurallarına göre pozisyon aranır. Belirleyici soru, parçanın yalnız ve esas olarak asansörde mi kullanıldığı, yoksa kendi başına tanımlı bir makine veya malzeme mi olduğudur. Tereddütte Bağlayıcı Tarife Bilgisi alınır.
Tedarikçinin faturasındaki HS kodunu kullanabilir miyim?
Başlangıç noktası olarak evet, beyanın tamamı olarak hayır. HS kodu uluslararası ortak altı hanedir; Türkiye’de beyan on iki haneli GTİP ile yapılır ve doğruluğunun sorumluluğu ithalatçıya aittir. Tedarikçinin kendi ülkesindeki kırılımı Türkiye’deki kırılımla aynı olmayabilir.
Yanlış GTİP beyan edilirse ne olur?
Eksik ödenen vergi geriye dönük istenir, buna ceza ve faiz eklenir, gerekliyken alınmamış izin veya belge varsa eşya gümrükte bekler. Bakım ve montaj firmaları için üçüncüsü genellikle en pahalı sonuçtur: sahada bekleyen iş, verginin kendisinden büyük zarar üretir.
Bağlayıcı Tarife Bilgisi almak zorunlu mu?
Zorunlu değildir, isteğe bağlıdır. Ancak düzenli ithal edilen ve pozisyonu tartışmalı olabilecek kalemlerde risk yönetimi aracıdır: idareyi bağladığı için sonradan kontrolde sınıflandırma tartışmasını baştan kapatır.
İthal parçanın stok maliyeti nasıl hesaplanır?
Mal bedeline navlun, sigorta, gümrük vergisi, varsa ek mali yükümlülük ve kur farkı eklenip parça başına dağıtılır (landed cost). Yalnız fatura bedeliyle kaydedilen ithal parça, stok değerini ve dolayısıyla iş kârlılığını olduğundan yüksek gösterir.
İlgili rehberler
İthal parçanın gerçek maliyeti fatura bedeli değil raf maliyetidir. Navlun, gümrük ve kur farkı parça başına dağıtılıp stok ve satın alma kaydına işlendiğinde, hangi işin gerçekten kâr ettiği tahmin olmaktan çıkar.