Kısa cevap: Asansör kurtarma talimatı, mahsur kalan kişinin güvenle dışarı alınması için o asansöre özgü olarak hazırlanan, makine dairesinde veya kumanda panosunun yanında asılı tutulan yazılı belgedir. Genel bir şablon değildir: elektrikli dişlili, dişlisiz, hidrolik ve makine dairesiz asansörlerde manevra birbirinden tamamen farklıdır. Talimatı asansörü monte eden ya da bakımını üstlenen yetkili servis hazırlar; uygulamayı yalnızca eğitim almış yetkili kişi yapar.
Uyarı: Bu sayfa adım adım kurtarma manevrası öğretmez. Yanlış uygulanan bir kurtarma, kabinin kontrolsüz hareketine ve ölümcül kazaya yol açar. Aşağıdaki bilgiler talimatın nasıl hazırlanacağı ve kimin uygulayabileceği içindir; manevranın kendisi asansörün üretici dokümanından ve eğitimden öğrenilir.
Son güncelleme: 7 Ağustos 2026.
Kurtarma talimatı zorunlu mu, kim hazırlar?
Zorunludur. TS EN 81-20 kapsamındaki asansörlerde kurtarma işlemine ilişkin talimatın asansörle birlikte bulundurulması beklenir; Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği de bina sorumlusuna kurtarma organizasyonu kurma yükümlülüğü getirir. Talimatı asansörü monte eden veya bakımını üstlenen yetkili servis, o asansörün tipine ve üretici dokümanına göre hazırlar.
Pratikte iki belge karışıyor. Birincisi kurtarma talimatı: teknik manevranın nasıl yapılacağını anlatan, makine dairesinde asılı duran belge. İkincisi kurtarma organizasyonu: mahsur kalma ihbarının kime gideceğini, kimin ne kadar sürede geleceğini ve iletişim zincirini tanımlayan düzen. Bakım sözleşmesinde ikisi de yazılı olmalıdır; sözleşmede hangi maddelerin bulunması gerektiğini bakım sözleşmesi rehberinde ele aldık.
Talimat asansör tipine göre neden değişir?
Kurtarma, kabini en yakın kata güvenli biçimde getirme işlemidir ve bunun yolu tahrik sistemine bağlıdır. Dişlili makinede volanla elle döndürme, dişlisiz makinede frenin kontrollü açılması ve dengesizlikten yararlanma, hidrolikte indirme vanası, makine dairesiz sistemlerde ise kat dışındaki kurtarma panosu üzerinden yapılır. Aynı talimatı bütün asansörlere asmak, hiçbirinde işe yaramaz.
| Asansör tipi | Kurtarmanın dayandığı unsur | Talimatta mutlaka yer alması gereken |
|---|---|---|
| Elektrikli, dişlili (volanlı) | Volanla elle döndürme, fren kolu | Volan ve fren kolunun yeri, dönüş yönü–kabin yönü ilişkisi, kat seviyesi işareti |
| Elektrikli, dişlisiz (gearless) | Frenin kontrollü açılması, kabin–karşı ağırlık dengesizliği | Fren açma tertibatının yeri, kontrollü kayma ve durdurma esası, hız gözlemi |
| Hidrolik | İndirme (acil alçaltma) vanası — kabin aşağı iner | Vananın yeri, yalnız aşağı yönde hareket, en yakın alt kat |
| Makine dairesiz (MRL) | Kuyu dışındaki kurtarma/kumanda panosu, uzaktan fren tertibatı | Panonun bulunduğu yer ve anahtarın kimde olduğu, kabin konum göstergesi |
| Çift hızlı / eski sistemler | Tahrik ve fren düzenine göre değişir | Üretici dokümanına atıf; genel şablon kullanılmaz |
Portföyünüzde birden fazla tip varsa her asansörün talimatı ayrı üretilmeli ve o asansörün kaydına bağlanmalıdır. Bu, yüz asansörlük bir portföyde yüz ayrı belge demektir; kâğıt dosyada tutulduğunda hangi binada hangi sürümün asılı olduğu kısa sürede kaybolur.
Kurtarma talimatında ne yazmalı?
Geçerli bir talimatta en az sekiz başlık bulunur: asansörün kimlik bilgileri ve tipi, kurtarmaya yetkili kişiler, ilk yapılacaklar (mahsur kişiyle iletişim ve sakinleştirme), enerjinin kesilmesi ve emniyete alma, tipe özgü manevra adımları, kabin kat seviyesine geldiğinde kapı açma yöntemi, kurtarma sonrası asansörün hizmet dışı bırakılması ve olayın kaydedilmesi.
- Asansör kimliği. Sicil/kimlik numarası, tip, kat sayısı, tahrik türü. Talimatın hangi asansöre ait olduğu tartışmasız olmalı.
- Yetkili kişiler. Kurtarmayı kimin yapabileceği ve nasıl ulaşılacağı. Bina görevlisiyle teknik personel ayrımı için kurtarma eğitimi kimlere verilir yazısına bakın.
- İlk temas. Mahsur kişiyle konuşma, kapıyı zorlamamaları uyarısı, tahmini süre bildirimi.
- Emniyete alma. Ana şalter ve emniyet devresi, kabinin hareket etmeyeceğinden emin olma.
- Manevra. Tipe özgü adımlar — üretici dokümanından alınır, genel şablondan değil.
- Kapı açma. Kabin kat seviyesindeyken uygulanacak yöntem ve anahtarın yeri.
- Sonrası. Asansörün hizmet dışı bırakılması ve arıza nedeninin giderilmeden servise alınmaması.
- Kayıt. Olay tarihi, saati, kim müdahale etti, ne kadar sürdü, kök neden.
Sekizinci madde en sık atlanan ve denetimde en çok işe yarayandır. Aynı asansörde tekrar eden mahsur kalma olayı, kayıt tutulmadığında tesadüf gibi görünür; kayıt tutulduğunda arızanın kök nedenine ulaşılır. Olay ve müdahale zincirini nasıl izleyeceğinizi 7/24 arıza nöbeti yazısında anlattık.
Otomatik kurtarma sistemi (A3) ne yapar?
Otomatik kurtarma sistemi, elektrik kesintisinde kabini bir akü grubundan beslenen güçle en yakın kata getirip kapıları açan tertibattır. İnsan müdahalesi gerektirmediği için mahsur kalma süresini dakikalardan saniyelere indirir. Manuel kurtarma talimatının yerine geçmez: sistem arızalanabilir, kesinti dışı arızalarda devreye girmez ve talimat yine bulundurulmalıdır.
Sistemin işe yaraması akünün sağlığına bağlıdır ve akü sessizce ölür. Uygulamada en sık görülen durum şudur: cihaz takılıdır, panel üzerinde ışığı yanmaktadır, ama akü kapasitesi kabini taşımaya yetmez. Bu yüzden akü test tarihi bakım planının bir kalemi olarak izlenmelidir — yıllık periyodik kontrol bunu ayrıca sormaz.
Otomatik kurtarma / UPS fiyatını ne belirler?
Fiyatı dört değişken belirler: asansörün motor gücü ve tahrik tipi, kaç kat mesafeyi beslemesi gerektiği, akü grubunun kapasitesi ve teknolojisi, kumanda kartıyla haberleşme gerekip gerekmediği. Dişlisiz bir makinede aynı kat sayısı için gereken güç, eski dişlili bir makineden farklıdır; bu yüzden “asansör başına şu kadar” diye tek bir rakam verilemez.
Bakım firması açısından asıl maliyet cihazın kendisi değil, akü yenileme döngüsüdür. Teklif verirken cihaz bedelini tek seferlik, akü değişimini periyodik kalem olarak ayırın; aksi hâlde üçüncü yılda gelen akü maliyeti sizin üstünüzde kalır. Bu tür periyodik kalemleri sözleşme kârlılığına nasıl bağlayacağınızı portföy kârlılığı hesabı yazısında ele aldık.
Talimatı güncel ve bulunabilir tutmak
Kurtarma talimatı bir kez hazırlanıp unutulacak belge değildir. Kumanda kartı değiştiğinde, modernizasyon yapıldığında, tahrik veya fren tertibatına müdahale edildiğinde talimat da güncellenmelidir. Denetimde ve olay sonrası incelemede sorulan soru “talimat var mı” değil, “asılı olan talimat bu asansörün güncel hâlini anlatıyor mu” olur.
Yüz asansörlük bir portföyde bu takip kâğıtla yürümez. Talimatın sürümü, hangi tarihte güncellendiği ve hangi asansöre ait olduğu asansörün kendi kaydında durduğunda, revizyon sonrası güncelleme atlanmaz. Modernizasyon sonrası hangi kayıtların yenilenmesi gerektiğini modernizasyon rehberinde listeledik.
Resmî ve birincil kaynaklar
- TS EN 81-20 — asansörlerin yapım ve montajı için güvenlik kuralları; kurtarma ve acil durum tertibatına ilişkin gereklilikler.
- Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği (6 Nisan 2019, 30737 sayılı Resmî Gazete) — bina sorumlusunun kurtarma organizasyonu yükümlülüğü.
- Asansörün üretici/monte eden dokümantasyonu — o asansöre özgü manevranın tek bağlayıcı kaynağı.
- Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı — güncel mevzuat metinleri.
Standart ve yönetmelik metinleri güncellenir; uygulamadan önce yürürlükteki hâlini teyit edin. Bu yazı hukuki görüş ya da teknik manevra talimatı değil, operasyonel bir rehberdir.
Sıkça sorulan sorular
Makine dairesiz asansörde kurtarma nasıl yapılır?
Makine dairesiz (MRL) asansörlerde makine kuyu içinde olduğu için kurtarma, kuyu dışına konumlandırılmış kurtarma/kumanda panosu üzerinden yapılır. Panonun yeri, anahtarın kimde bulunduğu ve kabin konum göstergesinin nasıl okunacağı o asansörün talimatında yazılıdır. Manevra üreticiye göre değiştiği için genel bir tarif uygulanamaz.
Kurtarma talimatı nerede asılı olmalı?
Makine dairesi bulunan asansörlerde makine dairesinde, makine dairesiz sistemlerde kurtarma panosunun yanında, kurtarmayı yapacak kişinin manevra sırasında görebileceği bir yerde bulundurulur. Talimatın bir kopyasının bakım firmasının dosyasında ve asansörün dijital kaydında tutulması, güncelliğin takibi açısından gerekir.
Kurtarma anahtarı kimde durmalı?
Kurtarma ve kat kapısı açma anahtarları yalnızca eğitim almış yetkili kişilerde bulunur; bina sakinlerinin erişebileceği bir yerde bırakılmaz. Anahtarın kimde olduğu kurtarma organizasyonunda yazılı olmalı ve personel değiştiğinde güncellenmelidir.
Bina görevlisi asansör kurtarma yapabilir mi?
Yalnızca kurtarma eğitimi almış ve o asansörün talimatını bilen kişi yapabilir. Eğitimin kime, kim tarafından ve hangi sıklıkla verileceği ayrı bir konudur; ayrıntısı kurtarma eğitimi yazısındadır. Eğitimsiz kişinin manevraya girişmesi, mahsur kalan kişi için mahsur kalmaktan daha büyük risk yaratır.
Otomatik kurtarma sistemi varsa manuel talimata gerek var mı?
Var. Otomatik sistem yalnız enerji kesintisi senaryosunda devreye girer, kendisi de arızalanabilir ve aküsü zamanla zayıflar. Manuel kurtarma talimatı bulundurulmaya ve güncel tutulmaya devam eder.
İlgili rehberler
Yüz asansörlük bir portföyde asıl zorluk talimatı yazmak değil, hangi binada hangi sürümün asılı olduğunu bilmek. Talimat sürümü, akü test tarihi ve mahsur kalma olayları asansörün kendi kaydında tutulduğunda modernizasyon sonrası güncelleme atlanmaz.