Asansör İmalatında Ayrılabilir Stok, WIP ve Fire Nasıl İzlenir?

Elevatora İMALAT uygulama rehberi · Son inceleme: 26 Temmuz 2026

Kısa cevap: Asansör imalatında “stokta 100 adet var” bilgisi tek başına üretim kararı için yeterli değildir. Bu miktarın ne kadarı başka siparişe ayrılmış, üretim içinde yarı mamul veya WIP olarak bulunuyor, kalite bekliyor, fireye çıkmış ya da sayım farkına dönüşmüş olabilir. Üretime verilebilecek gerçek miktar, bu durumlar toplam stoktan ayrılarak hesaplanmalıdır.

Toplam stok neden fiziksel gerçeği göstermeyebilir?

Stok hareketleri sipariş, istasyon ve üretim gerçekleşmesiyle aynı kayda bağlanmadığında ERP’deki toplam ile raftaki miktar ayrışır. En sık nedenler:

• başka siparişe ayrılmış malzemenin serbest görünmesi;
• üretime çıkmış parçanın hâlâ depoda sayılması;
• fire veya yeniden işlemenin geç kaydedilmesi;
• kalite bekleyen parçanın kullanılabilir sayılması;
• birim dönüşümü hatası;
• sayım farkının nedensiz düzeltme fişiyle kapatılması.

Sorun yalnız “yanlış stok” değildir. Yanlış termin, gereksiz satın alma, üretim beklemesi ve gerçeği yansıtmayan maliyet de aynı kaynaktan çıkar.

1. Toplam stok

Toplam stok, sistemde ilgili parça için görünen genel miktardır. Finansal ve envanter raporu için önemlidir; fakat üretim emrine doğrudan verilecek miktarı tek başına ifade etmez.

2. Ayrılabilir stok

Ayrılabilir stok, mevcut miktardan başka siparişlere ayrılan, kalite bekleyen, üretimde kullanılan veya blokeli miktarlar düşüldükten sonra yeni iş için kullanılabilecek miktardır.

Ayrılabilir stok = toplam mevcut − rezervasyon − kalite bekleyen − blokeli miktar

Firmanın süreç tanımına göre WIP bu hesabın dışında veya ayrı bir statüde tutulabilir. Önemli olan aynı parçayı iki kez kullanılabilir saymamaktır.

3. Sipariş rezervasyonu

Onaylanan siparişin BOM ihtiyacı stokla eşleştiğinde gereken miktar siparişe ayrılmalıdır. Rezervasyon görünmüyorsa depo aynı parçayı ikinci bir siparişe verebilir ve ilk iş üretim sırasında eksik kalır.

Rezervasyon kaydı şu sorulara cevap vermelidir:

• hangi sipariş için ayrıldı?
• hangi BOM revizyonuna göre ayrıldı?
• miktar ne zaman ve kim tarafından değiştirildi?
• satın alma ihtiyacı oluştu mu?
• sipariş iptal veya revize edilirse miktar nasıl serbest bırakılacak?

4. WIP: üretim içindeki stok

WIP, yani devam eden üretim; artık depoda ham malzeme olmayan fakat bitmiş ürün haline de gelmemiş değeri gösterir. Sac kesilmiş, kabin paneli bükülmüş veya parça bir istasyonda bekliyor olabilir.

WIP takibinde en az şu alanlar gerekir:

• bağlı sipariş ve iş emri;
• parça/yarı mamul;
• mevcut istasyon;
• başlayan ve gerçekleşen miktar;
• bekleme nedeni;
• sonraki istasyon;
• fire veya yeniden işleme miktarı.

WIP görünmezse yönetim “stokta var” zannederken malzeme fiziksel olarak başka bir işin içinde olabilir.

5. Fire ve yeniden işleme

Fire, kullanılabilir ürün miktarını azaltır. Yeniden işleme ise parçayı tamamen kaybetmeyebilir fakat ek işçilik, istasyon ve termin yükü yaratır. İkisini aynı kod altında toplamak maliyet ve kapasite analizini bozar.

Her kayıt için şu bilgiler tutulmalıdır:

• miktar ve birim;
• neden;
• sipariş ve operasyon;
• sorumlu istasyon;
• yeniden kullanılabilir artık/remnant;
• kalite kararı;
• maliyet etkisi.

6. Kalite bekleyen ve blokeli stok

Kontrol edilmemiş veya uygunsuzluk nedeniyle bekletilen malzeme fiziksel olarak depoda olabilir; fakat üretime serbest değildir. Bu nedenle kalite statüsü stok durumuyla birlikte görünmelidir:

• kontrol bekliyor;
• serbest;
• blokeli;
• reddedildi;
• yeniden işleme gönderildi.

7. Sayım farkı nasıl kapatılmalı?

Sayım farkını yalnız yeni miktar girerek kapatmak, sorunu görünmez yapar. Farkın neden kodu, kullanıcı, tarih, depo/raf ve etkilenen siparişlerle ilişkisi tutulmalıdır.

Sayım farkı = fiziksel miktar − sistem miktarı

Fark tekrar ediyorsa süreçteki hareketin hangi aşamada kayda girmediği incelenir: depo çıkışı mı, istasyon tüketimi mi, fire mi, iade mi, birim dönüşümü mü?

“ERP 100, raf 73” farkı nasıl araştırılır?

1. Açık sipariş rezervasyonlarını listeleyin.
2. Üretime çıkmış fakat kapanmamış iş emirlerini kontrol edin.
3. Kalite bekleyen veya blokeli miktarı ayırın.
4. Son fire ve yeniden işleme kayıtlarını inceleyin.
5. Birim/koli/adet dönüşümlerini doğrulayın.
6. Son sayım düzeltmesinin nedenini bulun.
7. Farkın etkilediği sipariş ve termini işaretleyin.

Bu inceleme bir defalık mutabakat değil, hareket tasarımının testidir.

İMALAT yazılımında gerekli akış

Elevatora İMALAT’ta stok kararının sipariş, BOM/reçete, satın alma, istasyon, fire ve gerçek maliyetle aynı veri akışında izlenmesi hedeflenir. Böylece “var mı?” sorusunun yanına “kime ayrıldı, nerede, hangi revizyona göre ve maliyet etkisi ne?” soruları eklenir.

Sonuç

Stok doğruluğu yalnız depo sayımı değildir. Sipariş rezervasyonu, WIP, kalite, fire ve sayım hareketi aynı fiziksel gerçeğin farklı durumlarıdır. Bir gerçek siparişi seçin; BOM ihtiyacından raf hareketine ve üretim gerçekleşmesine kadar her miktarın tek izini çıkarın. Kayıp görünen farkın çoğu, durum adı verilmeyen hareketlerde bulunur.

Sık sorulan sorular

Ayrılabilir stok ile mevcut stok aynı mı?

Hayır. Mevcut stok fiziksel veya sistem toplamını, ayrılabilir stok ise başka işlere ayrılmamış ve kullanıma serbest miktarı ifade eder.

WIP stok sayılır mı?

WIP işletmenin değeridir ancak yeni siparişe serbest ham stok değildir. Ayrı durum ve istasyonla izlenmelidir.

Fire ne zaman kaydedilmeli?

Fire gerçekleştiği operasyon ve siparişle birlikte mümkün olduğunca anında kaydedilmelidir. Dönem sonunda toplu giriş, neden ve maliyet bağını zayıflatır.