Kısa cevap: Rekabet yasağı maddesi tek başına portföyü korumaz. Türk Borçlar Kanunu bu maddeyi yazılı şekil şartına ve süre, yer, iş türü sınırlarına bağlar; sınırsız yazılan madde hâkim tarafından daraltılabilir. Asıl koruma, müşteri ilişkisinin ve bakım kaydının teknisyenin telefonunda değil firmanın sisteminde durmasıdır. Sözleşme maddesi bu yapının üstüne konur, yerine değil.
Teknisyen ayrılınca müşteri neden onunla gidiyor?
Bina sorumlusu arıza için firmanın santralini değil teknisyenin cep telefonunu arıyorsa, ilişki firmayla değil kişiyle kurulmuş demektir. Bakım föyünü imzalatan, kapı ayarını yapan, apartman yöneticisiyle bedel pazarlığını dinleyen kişi odur. Sözleşme kâğıt üzerinde firmayla yapılmıştır, ilişki teknisyenle kurulmuştur.
Teknisyen ayrıldığında iki şey birden taşınır. Birincisi iletişim: bina sorumlusunun telefonundaki kayıt. İkincisi bilgi: hangi binada kaç durak var, hangi kumanda panosu takılı, hangi kuyuda arıza tekrarlıyor, hangi yönetim ödemeyi geciktiriyor. Bunların tamamı teknisyenin kafasındaysa, yeni işverenine giderken ikisini de yanında götürür.
Kayıt yalnızca Excel dosyasındaki bir portföy listesinden ve WhatsApp gruplarına dağılmış fotoğraflardan ibaretse, rekabet yasağı maddesi kaybı sonradan telafi etmeye çalışan bir belgedir; kaybı önleyen bir yapı değildir. Kararınızı bu ayrımı bilerek verin. Sahadaki hareketin nasıl kayda geçtiğini teknisyen saha takibi tarafında ayrıca ele aldık.
Rekabet yasağı maddesi hangi şartlarda geçerli olur?
Türk Borçlar Kanunu’nun 444 ile 447. maddeleri işçinin rekabet yasağını düzenler. Sözleşmeye madde koymak serbesttir; geçerli sayılması dört şarta bağlıdır.
- Yazılı olacak. “İşe girerken konuşmuştuk” geçmez. İşçi fiil ehliyetine sahip olacak ve taahhüdü yazılı üstlenecek.
- Kişi gerçekten bilgiye erişmiş olacak. Kanun, hizmet ilişkisinin işçiye müşteri çevresi ya da üretim sırları hakkında bilgi edinme imkânı vermesini arar. Sahada bakım yapan, bina sorumlusuyla muhatap olan teknisyen bu tanıma girebilir; depo görevlisi için aynı şey söylenemez.
- Bu bilginin kullanılması firmaya önemli zarar verebilecek nitelikte olacak. Portföy bilgisinin rakip bir firmada kullanılması bu kapsamda değerlendirilebilir.
- Sınırlı olacak. Yer, süre ve işlerin türü bakımından. Süre, özel durum ve koşullar dışında iki yılı aşamaz.
Dördüncü şart maddenin kaderini belirler. “Türkiye genelinde, süresiz, asansör sektörünün tamamında” biçiminde yazılan bir madde işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı biçimde tehlikeye düşürür; hâkim aşırı nitelikteki yasağı kapsamı veya süresi bakımından sınırlandırabilir. Geniş yazmak koruma artırmaz, maddenin daraltılmasına zemin hazırlar.
Bir de sona erme hâli var. İşveren haklı bir sebep olmadan sözleşmeyi feshederse, ya da işçi işverene yüklenebilecek bir sebeple ayrılırsa yasak sona erer. Ücretini geciktirdiğiniz teknisyene rekabet yasağı işletemezsiniz. Hakedişi düzensiz ödenen bir ekipte madde yazmadan önce prim sistemini oturtmak daha çok iş görür.
Gizlilik, müşteri ayartmama ve rekabet yasağı aynı şey mi?
Üç ayrı madde, üç ayrı iş yapar; birbirinin yerine geçmezler. Üçüncüsü tek başına yazıldığında, asıl kaybı önleyen ilk ikisi eksik kalır.
| Madde | Neyi engeller | Süre | İspatı |
|---|---|---|---|
| Gizlilik | Portföy listesinin, fiyatların, bina sorumlusu iletişim bilgilerinin ve teknik dokümanların dışarı çıkarılması | İş ilişkisi bittikten sonra da sürebilir | Kolay: veri firmanın sisteminde durur, dışarı çıkışı iz bırakır |
| Müşteri ayartmama | Ayrılan kişinin sizin bakım portföyünüzdeki binalara teklif götürmesi | Sözleşmede yazan süre; makul tutulmalı | Orta: bina yönetiminin fesih yazısı ve yeni firmanın adı belge olur |
| Rekabet yasağı | Rakip firmada çalışmak veya rakip işletme açmak | Özel durumlar dışında en fazla iki yıl | Zor: çalışma hakkını sınırlar, dar yorumlanır |
Pratik sonuç şu: teknisyenin başka bir asansör firmasında çalışmasını engellemeye uğraşmak yerine, sizin binalarınıza dokunmasını engelleyin. Müşteri ayartmama maddesi çalışma hakkını bütünüyle kısıtlamadığı için daha dar bir yükümlülüktür ve firmanın asıl kaybettiği şeyi hedefler.
Sözleşmeye hangi maddeleri, hangi sınırlarla yazmalıyım?
Metni avukatınız yazsın; aşağıdaki beş kararı ise siz verin. Karar verilmeden yazılan madde şablon olarak kalır.
- Kime uygulanacak? Teknisyen, ekip şefi, satış — bina sorumlusuyla muhatap olan herkes. Tüm personele aynı metni koymak maddeyi zayıflatır.
- Coğrafi alan neresi? Fiilen bakım yaptığınız il veya ilçeler. Portföyünüz üç ilçedeyken “Türkiye” yazmayın.
- Süre ne olacak? Bakım sözleşmelerinizin yenilenme döngüsüne bakın. Yıllık yenilenen bir portföyde bir yenileme dönemini kapsayan süre savunulabilir. İki yıl üst sınırdır, varsayılan değil.
- Hangi işler kapsamda? Bakım, revizyon, montaj — hepsi mi, bir kısmı mı. Kişi montaja geçtiğinde portföy riski doğmuyorsa o işi kapsam dışı bırakın.
- Müşteri nasıl tanımlanacak? “Ayrılış tarihinden geriye doğru on iki ay içinde fiilen hizmet verilen ve kaydı firma sisteminde bulunan binalar” gibi listeye bağlanabilir bir tanım kullanın. Belirsiz tanım ispatı imkânsızlaştırır.
Bunların yanına ayrı maddeler girmeli: portföy listesi, bina sorumlusu iletişim bilgileri, fiyat listesi ve bakım kayıtlarının firma mülkiyetinde olduğu; ayrılışta iade yükümlülüğü; kişisel cihazda müşteri verisi tutulmayacağı. Sonuncusu kişisel verilerin korunması tarafında da işinize yarar. Sözleşme metninizi gözden geçirirken bakım sözleşmesi şablonu ayrı bir başlık olarak duruyor.
Teknisyen istifa ettiği gün ne yapmalıyım?
- İstifa dilekçesini yazılı alın, tarihi kayda geçirin.
- Sistem erişimlerini aynı gün kapatın: saha uygulaması, e-posta, ortak sürücü, WhatsApp grupları.
- Zimmeti listeyle teslim alın: telefon, tablet, alet çantası, makina dairesi anahtarları.
- Sorumlu olduğu binaları listeleyin; her satırda son bakım tarihini ve açık işi işaretleyin.
- Açık arızaları ve devam eden revizyonları isim isim başka teknisyene atayın.
- Kayıt defteri ve bakım föyü nüshalarının binada eksiksiz olduğunu doğrulayın. Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği föyün bir nüshasının bina sorumlusuna bırakılmasını arar (md. 10/2), kayıt defteri de bina sorumlusunda durur (md. 8/3). Eksik varsa kişi gittikten sonra tamamlamak zorlaşır.
- Her binanın yöneticisini yeni teknisyenle tanıştırın. Telefonla değil, ilk bakımda yüz yüze.
- Firmanın tek çağrı numarasını binaya yazılı olarak yeniden bildirin.
- Gizlilik ve rekabet maddelerini hatırlatan yazılı bildirimi imza karşılığı verin.
- Sonraki dönemde o binalardan gelen fesih taleplerini ayrı takip edin.
Yedinci ve sekizinci adım, evrak işlerinin arasında gözden kaçabilir. Oysa bina sorumlusunun rehberindeki numarayı değiştiren tek şey odur. Bina firma değiştirmeye kalktığında evrak tarafının nasıl yürüdüğünü bakım firması değiştirme ve devir teslim başlığında bulabilirsiniz. Ayrılan personelin belgeleri ve eğitim kayıtları içinse saha ekibi belge takibi tarafına bakın.
Cezai şart koymak işe yarar mı?
Yarar, ama sandığınız biçimde değil. Kanun, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça işçinin ceza koşulunu ödeyerek rekabet yasağına ilişkin borcundan kurtulabilmesine izin verir. Yani cezai şart, yasağı fiilen satın alınabilir hâle getirir. Yasağa aykırı davranışa son verilmesini isteyebilmek için bu hakkın sözleşmede yazılı olarak açıkça saklı tutulmuş olması gerekir. Bu cümle metninizde yoksa elinizde yalnızca para talebi kalır.
Tutar için ölçü şudur: kişinin ücretiyle orantısız bir rakam mahkemede indirilebilir. Rakamı kaybedilen bakım sözleşmesinin yıllık bedeli üzerinden kurun ve hesabı sözleşmede kısaca gösterin. Bina başına yıllık getirinizi bilmiyorsanız önce onu çıkarın; portföy kârlılık hesabı bu rakamı verir.
Sözleşme yetmiyorsa portföyü ne korur?
Rekabet yasağı davası kazanılsa bile portföy geri gelmez, tazminat gelir. Kaybı önleyen şey, teknisyen ayrıldığında firmada kalan kayıttır. Şu dördü yerindeyse ayrılış bir kayba değil devir işlemine dönüşür.
- Bina sorumlusunun iletişim bilgisi teknisyenin telefonunda değil firma kaydında dursun.
- Arıza çağrısı kişisel numaraya değil tek bir firma numarasına gelsin.
- Bakım kaydı WhatsApp fotoğrafı olarak değil, tarih ve konumuyla sistemde tutulsun.
- Her binanın geçmişi — tekrarlayan arıza, değişen parça, geciken ödeme — yeni teknisyenin ilk gün açıp okuyabileceği yerde olsun.
SAHA’da bakım formu, asansöre sabitlenmiş karekod okutulmadan açılmaz; kayıt kişinin beyanına değil o binada bulunmuş olmasına bağlanır. Teknisyen ayrıldığında portföyün geçmişi firmada kalır. Sözleşme maddesi bu yapının üstüne konduğunda anlam kazanır, altında değil.
Sık sorulan sorular
Rekabet yasağı maddesi olmayan eski sözleşmelere sonradan eklenebilir mi?
Eklenebilir, ancak tek taraflı yapılamaz. Yazılı ek protokol ve çalışanın imzası gerekir. İmzalamayan personeli bu gerekçeyle çıkarmak ayrı bir iş hukuku riski doğurur. Ek protokolü ücret ya da prim düzenlemesiyle aynı görüşmede masaya koymak daha gerçekçi bir yol.
Teknisyen kendi firmasını kurup benim binalarıma teklif verirse ne yapabilirim?
Sözleşmede müşteri ayartmama maddesi ve süre sınırı varsa, bina yönetiminin fesih yazısı ile yeni firmanın adını belgeleyip talepte bulunabilirsiniz. Madde yoksa yalnızca gizlilik ihlali üzerinden gidebilirsiniz; bunun için de portföy verisinin firma sisteminde tutulduğunu gösterebilmeniz gerekir.
Süre olarak iki yıl yazmak güvenli mi?
İki yıl kanunun üst sınırıdır, varsayılan değil. Gerekçesiz iki yıl yazmak maddenin daraltılma ihtimalini artırır. Bakım sözleşmelerinizin yenilenme dönemine oturan daha kısa bir süre hem savunulabilir hem de pratikte yeterli olabilir.
Taşerona verdiğim montaj ekibine rekabet yasağı uygulayabilir miyim?
İşçinin rekabet yasağına dair hükümler hizmet sözleşmesine dayanır. Taşeronla aranızdaki ilişki hizmet sözleşmesi değilse bu hükümler doğrudan uygulanmaz; müşteri ayartmama ve gizlilik maddelerini taşeron sözleşmesine ticari hüküm olarak ayrıca yazdırmanız gerekir.
Ayrılan teknisyen bina sorumlusunun numarasını kendi telefonunda tutuyorsa ne olur?
Bu bir kişisel veri sorunudur. Sözleşmede kişisel cihazda müşteri verisi tutulmayacağı yazılıysa silme talebini yazılı olarak iletebilirsiniz. Kalıcı çözüm, iletişim bilgisini baştan firma kaydında tutup sahaya numara değil çağrı akışı vermektir.
Rekabet yasağı maddesi portföyü hukuken korur, ama pratikte portföyü koruyan şey müşteri bilgisinin teknisyenin telefonunda değil firmada durmasıdır. Bina iletişimi, sözleşme geçmişi ve bakım kaydı firmanın kendi sisteminde tutulduğunda ayrılan personel yanında bir liste götüremez.