Kısa cevap: Nöbetçi sayısını çağrı adediniz belirler. Rotasyon aritmetiği şunu söyler: iki kişilik bir düzen, biri izne ya da rapora ayrıldığında tek kişiye iner ve o hafta çöker; üç kişi bunu karşılar, dördüncü kişi izin ve rapor dönemlerinde payı düşürür. Asıl maliyet nöbet primi değil, gece çağrısına çıkan teknisyenin ertesi gün rotadan düşmesidir. Mesai dışı çağrıyı sözleşmede ayrı fiyatlayın ve her çağrıyı aynı gün kayda geçirin.
7/24 arıza nöbeti tam olarak neye söz veriyor?
Sözleşmeye “7/24 arıza servisi” yazmak üç ayrı taahhüdü tek satıra sıkıştırır. Bina yönetimi bunu “gece ararım, gelirsiniz” diye okur; siz telefonun açılmasını kastedersiniz. Aradaki boşluk tahsilat kavgasına dönüşür. Bu taahhütlerin sözleşmede nasıl tanımlanacağını arıza takibi ve SLA yazısında ayrıntılandırdık.
Nöbeti kurmadan önce şu üçünü ayırın ve sözleşmede ayrı ayrı yazın:
- Telefonun açılması: Çağrıyı kim, hangi süre içinde karşılıyor.
- Sahaya varış: Teknisyen kapıda kaç dakika içinde oluyor. Bu süre şehir içi ve şehir dışı için aynı olamaz.
- Arızanın giderilmesi: Parça gerektiren arızada gece müdahale asansörü çalıştırmayabilir. Bunu peşinen yazın.
Çağrı tipini de ayırın. İçeride insan varsa kurtarma çağrısıdır; asansör durmuş ama içeride kimse yoksa arıza çağrısıdır; asansör çalışıyor ama gürültü yapıyorsa mesai içine yazılacak bir şikâyettir. Üçüne aynı sürede söz verirseniz üçünde de geç kalırsınız. Nöbet listesini yazmadan ekibinizin kurtarma eğitimi durumunu kontrol edin.
Nöbeti kaç kişiyle döndürebilirsiniz?
Doğru soru “kaç kişiyle döner” değil, “biri düştüğünde ne oluyor” sorusudur. Yıllık izin, rapor, askerlik, ayrılma — hepsi olur.
| Nöbetçi sayısı | Kişi başına nöbet | Bir kişi düşünce | Nerede çöker |
|---|---|---|---|
| 1 (patron dahil) | Her gece | Nöbet biter | İlk tatilde, ilk hastalıkta. Telefon açılmaz, sözleşme gider. |
| 2 | İki geceden biri | Kalan kişi kesintisiz nöbete kalır | İzin döneminde. Kalan kişi yıpranır, ayrılma dilekçesi gelir. |
| 3 | Üç geceden biri | İki kişilik düzene iner, kısa süre taşır | Yaz izinlerinin üst üste bindiği haftalarda. |
| 4 | Dört geceden biri | Üç kişilik düzen sürer | Aynı gece iki çağrı geldiğinde. İkinci hat gerekir. |
Yasal kısıtlar bu tabloyu doğrudan etkiler. 4857 sayılı İş Kanunu md. 63’e göre çalışma süresi genel bakımdan haftada en çok kırk beş saattir. Md. 69, “gece”yi en geç 20.00’de başlayıp en erken 06.00’ya kadar geçen ve her hâlde en fazla on bir saat süren dönem olarak tanımlar; işçilerin gece çalışması yedi buçuk saati geçemez. Aynı madde, nöbetleşe posta kullanılan işlerde postası değiştirilecek işçinin kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmeden diğer postada çalıştırılamayacağını söyler.
Md. 41 fazla çalışmayı haftalık kırk beş saati aşan çalışma olarak tanımlar, her saati normal saat ücretinin yüzde elli yükseltilmesiyle ödetir, toplamını yılda iki yüz yetmiş saatle sınırlar, işçinin onayını şart koşar ve md. 69’daki gece çalışmasında fazla çalışma yapılmasını yasaklar. Aynı madde zamlı ücrete alternatif olarak serbest zaman tanır: işçi isterse fazla çalıştığı her saat karşılığında bir saat otuz dakikayı, altı ay içinde ve ücretinde kesinti olmadan izin kullanır. Gece çıkan teknisyene ertesi günü boş vermek, bunun saha karşılığıdır.
Evde telefon bekleme ile fiilen çağrıya çıkmak aynı şey değildir; bu ayrımın bordroya nasıl yansıyacağını mali müşavirinizle netleştirin. Operasyonel sonuç ise tartışmasız: gece 03.00’te çıkan teknisyeni ertesi sabah 08.00 rotasına yazamazsınız.
Gece çağrısı gerçekte kaça mal oluyor?
Maliyeti tek kalemden, ödediğiniz primden okursanız eksik hesaplarsınız. Gerçek maliyet dört kalemin toplamıdır:
- Nöbet primi: Çağrı gelmese de ödenen bekleme bedeli; çağrı sayısından bağımsızdır.
- Çağrı başı ödeme: Fiilen sahaya çıkıldığında ödenen tutar. Nöbet primiyle karıştırmayın; ikisini ayrı satır yapın.
- Araç ve yakıt: Gece trafiği yok ama mesafe aynı. Şehir dışı çağrıda en büyük kalem bu olabilir.
- Ertesi gün kaybı: Gizli kalem budur. Gece çıkan teknisyen ertesi gün ya yok, ya yarım. O günün bakımları kayar; kayan bakım ay sonunda sıkışır.
Gece çağrısının gerçek bedelini bulmak için primi değil, o gün rotadan düşen bakımı sayın. Aylık gece çağrısı sayınızı kaçan bakımla çarpın; kapasitenizden ne eksildiğini görürsünüz. Bu kayıp ay sonunda değil, servis KPI’larınızı okurken gecikmiş bakım sayısı olarak karşınıza çıkar.
Prim sisteminizi nöbet kalemini de içine alacak şekilde yazın; çağrı başı ödeme ile bakım primi ayrı mantıkla çalışırsa sahada tartışma çıkar.
Mesai dışı çağrı sözleşmede nasıl fiyatlanır?
| Model | Nasıl işler | Firmaya etkisi | Nerede tıkanır |
|---|---|---|---|
| Her şey dahil | Aylık bakım bedeli mesai dışı çağrıyı da kapsar | Teklif tek satır, satması kolay | Çağrısı çok olan bina sessizce zarar yazar; ölçmezseniz hangisi olduğunu bilemezsiniz |
| Bantlı çağrı ücreti | Akşam, gece, hafta sonu ve resmî tatil ayrı fiyatlanır | Gece maliyeti gece fiyatından karşılanır | Bantların saat aralığı sözleşmede yazılı değilse her faturada tartışma çıkar |
| Kotalı | Yılda belirli sayıda mesai dışı çağrı dahil, üstü ücretli | Sorunlu binayı kendiliğinden ayrıştırır | Kota sayaç ister; çağrı kaydı tutulmuyorsa kota kâğıt üstünde kalır |
| Ayrı nöbet kalemi | Bakım bedeli ayrı, 7/24 erişim ayrı fatura kalemi | Nöbetin bedeli görünür olur, ayrıca satılır | Bu kalemi almayan bina gece aradığında ne olacağı yazılı değilse boşluk doğar |
Hangi modeli seçerseniz seçin, sözleşmeye şu beş satır girmeden nöbeti fiyatlamış sayılmazsınız: mesai dışı sayılan saat aralığı, resmî tatil tanımı, hangi çağrının bedelsiz olduğu (kendi bakım kusurunuzdan doğan tekrar arıza), hangi çağrının ücretli olduğu (elektrik kesintisi, kullanıcı hatası, kapı önündeki engel, vandalizm), ve parça bedelinin çağrı bedelinden ayrı olduğu. Bu satırları mevcut sözleşmelerinize eklemek için doğal an, yıllık yenileme ve fiyat güncelleme dönemidir.
Gece çağrısı neden kayda geçmek zorunda?
Kayıtsız çağrının dört zararı vardır, dördü de paraya bakar.
Tahsilat: Ücretli bir çağrıya gece çıktınız, sabah kimse yazmadı. O çağrı fatura edilmez.
İspat: Bina yönetimi “aradık, gelmediniz” dediğinde elinizde çağrı saati, varış saati ve yapılan işlem yoksa tartışmayı kaybedersiniz. Periyodik bakımda zaten kayıt zorunluluğu var: Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği (6 Nisan 2019, 30737) md. 8/3’e göre kayıt defteri bina sorumlusunda tutulur, md. 10/2’ye göre bakım föyünün bir nüshası bina sorumlusuna verilir. Arıza çağrısının kaydı ise sizin kendi kaydınızdır; ihtilafta işinize yarayan da odur.
Tekrar arıza: Aynı asansör üç ayda dört kez gece aradıysa orada bir kök neden vardır. Çağrılar kayıtta değilse bu deseni göremez, her seferinde aynı gece çıkışını yaparsınız. Tekrar arıza oranını hesaplayabilmek için gece çağrıları da aynı asansör kaydına düşmeli.
Kapasite: Kaç kişiyle nöbet tutacağınıza ancak geçmiş çağrı sayınıza bakarak karar verebilirsiniz. Kaydınız yoksa kararınız tahmindir.
Kayıt için en az şu alanlar gerekir: çağrı saati, arayan kişi ve sıfatı, bina ve asansör kimliği, çağrı tipi (kurtarma / duran asansör / şikâyet), sahaya varış saati, yapılan işlem, kullanılan parça, ücretli mi bedelsiz mi, ve ödeme tarafı. Bunları gece 03.00’te doldurtmak istiyorsanız işlem tek elle, tek ekranda bitmeli. Elevatora SAHA’da teknisyen asansöre sabitlenmiş karekodu okuttuğunda kayıt doğru asansöre düşer. Hangi düzeni kurarsanız kurun, çağrı saha kaydına bağlanmalı, WhatsApp’ta kalmamalı.
Nöbeti sıfırdan nasıl kurarsınız?
- Portföyü gece riskine göre ayırın. Yaşlı sistemler, kesintiye tahammülü olmayan binalar ve şehir dışı işler ayrı listeye çıksın.
- Son on iki ayın mesai dışı çağrılarını sayın. Saat, gün ve bina kırılımında. Kaydınız yoksa üç ay boyunca sadece kayıt tutun, nöbet düzenini sonra kurun.
- Ekip sayısını bu sayıdan belirleyin, hissiyattan değil. Aynı gecede iki çağrı geldiği kaç kez oldu — cevabı ikinci hattın gerekip gerekmediğini söyler.
- Tek numara kuralı koyun. Nöbet hattı sabit bir numara olsun, arkasındaki kişi değişsin. Patronun cep telefonu nöbet hattı olamaz; devredilmez.
- Devir saatini yazın. Nöbet kaçta başlar, kaçta biter, devri kim kime teslim eder, açık kalan çağrıyı kim kapatır.
- İkinci hattı belirleyin. Kurtarma çağrısında veya aynı anda gelen ikinci çağrıda kim aranır. Bu isim listede yazılı olsun.
- Ücret kurgusunu yazılı hale getirin. Nöbet primi ve çağrı başı ödeme ayrı satır. İş Kanunu md. 41 ve md. 69 kısıtlarının bordronuza nasıl yansıyacağını mali müşavirinizle teyit edin.
- Sözleşme tarafını hizalayın. Sahada uyguladığınız saat bandı ile sözleşmede yazan bant birebir aynı olsun. Farklıysa faturayı tahsil edemezsiniz.
- Her çağrıyı aynı gün kapatın. Ertesi gün öğlene kalan kayıt yazılmaz.
- Ayda bir okuyun. Toplam çağrı, bina bazında dağılım, ücretli/bedelsiz oranı, tekrar edenler. Ekip sayısını buna göre revize edin.
Nöbeti çökerten hatalar neler?
- Nöbet hattını devredilemez bir cep telefonuna bağlamak.
- Gece çıkan teknisyeni ertesi sabah rotaya yazmak — hem dinlenme kısıtına hem de o günün bakımlarına çarpar.
- “Gece çıktı” cümlesini prim yerine koymak. Ödenmeyen nöbet, bir sonraki çağrıda açılmayan telefondur.
- Sözleşmede “mesai dışı” yazıp saat aralığı yazmamak.
- Sizden kaynaklanmayan çağrıları (elektrik kesintisi, kullanıcı hatası) bedelsiz sayıp kaydetmemek; hem para hem veri kaybedersiniz.
Sık sorulan sorular
7/24 nöbet için en az kaç teknisyen gerekir?
Sürdürülebilir bir düzen için en az üç, izin ve rapor dönemlerinde de aksamaması için dört nöbetçi gerekir. İki kişilik nöbet, biri izne çıktığı anda diğerini kesintisiz nöbete bırakır ve kısa sürede ekip kaybına döner. Portföyünüzde aynı gecede iki çağrı geldiği oluyorsa ayrıca bir ikinci hat belirleyin.
Mesai dışı çağrıyı ücretlendirmek sözleşmeyi kaybettirir mi?
Bedelin kendisi değil, sözleşmede yazılı olmaması kaybettirir. Bandı, saat aralığını ve hangi çağrının bedelsiz olduğunu baştan yazarsanız fatura tartışma çıkarmaz. Yazmazsanız her gece çıkışından sonra yeniden pazarlık masasına oturursunuz.
Gece çağrısına çıkan teknisyen ertesi gün çalışabilir mi?
İş Kanunu md. 69, nöbetleşe posta kullanılan işlerde postası değiştirilecek işçinin kesintisiz en az on bir saat dinlendirilmesini şart koşar. Nöbet düzeninizin bu kapsama girip girmediğini ve bordro tarafını mali müşavirinizle netleştirin. Operasyonel taraf açıktır — gece çıkan teknisyeni ertesi sabahki rotaya tam gün yazmayın.
Nöbet primi mi, çağrı başı ödeme mi daha doğru?
İkisi birlikte. Nöbet primi telefonun başında geçen zamanın karşılığıdır ve çağrı gelmese de ödenir; çağrı başı ödeme fiilen sahaya çıkmanın karşılığıdır. Yalnız çağrı başı öderseniz teknisyen beklemenin bedelini alamaz; yalnız prim öderseniz gece çıkışı ile evde oturmak aynı kefeye biner.
Gece çağrılarını kaydetmezsem ne kaybederim?
Dört şey: fatura edilemeyen çağrıların bedelini, “geldiniz mi gelmediniz mi” tartışmasında elinizdeki ispatı, aynı asansörün neden tekrar tekrar arıza yaptığını gösteren deseni ve gelecek yıl kaç kişiyle nöbet tutacağınıza karar verecek veriyi.
Nöbet sisteminin zayıf halkası çağrının kendisi değil, gece gelen çağrının sabah kaybolması. Çağrı kim tarafından açıldı, kime atandı, ne kadar sürede kapandı sorusunun cevabı arıza takip yazılımında tutulduğunda nöbet listesi de SLA de ölçülebilir hale gelir.