Kısa cevap: Asansör bakım faturasında tevkifat, hizmetin türüne ve alıcının kim olduğuna bağlıdır; belirleyici olan alıcıdır. Belediye, kamu hastanesi, üniversite, banka veya payları borsada işlem gören şirket gibi belirlenmiş alıcılara kesilen bakım-onarım faturasında oran 7/10’dur. Apartman yönetimine ve borsada işlem görmeyen özel şirkete kesilen bakım faturasında tevkifat uygulanmaz.
KDV tevkifatı asansör bakım faturasında ne zaman devreye girer?
Tevkifat, kesilen faturadaki KDV’nin tamamının tahsil edilememesi demektir. Alıcı, hesaplanan KDV’nin belirlenen kısmını satıcıya ödemez; doğrudan kendi vergi dairesine yatırır. Dayanağı 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu’nun 9. maddesidir; uygulama esasları KDV Genel Uygulama Tebliği’nin I/C-2.1.3 bölümünde düzenlenmiştir.
Kısmi tevkifatta iki koşulun aynı anda tutması gerekir:
- Hizmet, Tebliğ’de sayılan tevkifat kapsamındaki hizmetlerden biri olmalı.
- Alıcı, o hizmet başlığı için Tebliğ’in aradığı alıcı tipinde olmalı.
Asansörün periyodik bakımı ve arıza onarımı, Tebliğ’in “makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtlara ait tadil, bakım ve onarım hizmetleri” başlığına girer. Bu başlıkta tevkifat yalnızca belirlenmiş alıcılara yapılan hizmetlerde uygulanır. Yani karşı taraf KDV mükellefi olsa bile, belirlenmiş alıcı değilse bakım faturasında tevkifat yoktur; fatura tam KDV ile kesilir.
Belirlenmiş alıcıların bir asansör firmasının karşısına en sık çıkanları şunlardır:
- Kamu idareleri, kanunla kurulan kamu kurum ve kuruluşları, belediyeler ve il özel idareleri
- Döner sermayeli kuruluşlar, kamu hastaneleri, devlet ve vakıf üniversiteleri
- Kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, organize sanayi bölgeleri, borsalar
- Bankalar, sigorta, reasürans ve emeklilik şirketleri
- Kamu iktisadi teşebbüsleri ve sermayesinin yarıdan fazlası kamuya ait işletmeler
- Payları Borsa İstanbul’da işlem gören şirketler
Listenin tamamı Tebliğ’in I/C-2.1.3.1 bölümündedir. Sözleşme açılırken karşı tarafın hangi kutuya düştüğü yazılmazsa, faturayı kesen kişi her ay yeniden tahmin yürütmek zorunda kalır.
Hangi alıcıya tevkifatlı fatura kesilir?
Aynı ay içinde farklı tipte binalara bakım faturası kesiliyorsa karar tablosu şudur:
| Fatura kesilen taraf | Belirlenmiş alıcı mı? | Periyodik bakım / arıza onarımı | Kapsamlı revizyon veya yeni montaj |
|---|---|---|---|
| Apartman veya site yönetimi | Hayır (KDV mükellefi de değil) | Tevkifat yok | Tevkifat yok |
| Borsada işlem görmeyen özel şirket (AVM, plaza, fabrika) | Hayır (KDV mükellefi) | Tevkifat yok | Yapım işi kapsamına giriyorsa 4/10 |
| Payları Borsa İstanbul’da işlem gören şirket veya gayrimenkul yatırım ortaklığı | Evet | 7/10 | 4/10 (yapım işi) |
| Belediye, il özel idaresi, su ve kanalizasyon idaresi | Evet | 7/10 | 4/10 (yapım işi) |
| Kamu hastanesi, üniversite, döner sermayeli kuruluş | Evet | 7/10 | 4/10 (yapım işi) |
| Banka, sigorta şirketi, KİT, organize sanayi bölgesi | Evet | 7/10 | 4/10 (yapım işi) |
Bakım sütunu ile revizyon sütununun ayrışmasının nedeni şudur: yapım işlerinde tevkifat kapsamı, bakım-onarımdan daha geniştir. Bakım-onarımda yalnızca belirlenmiş alıcılar tevkifat yaparken, yapım işi niteliğindeki montaj ve kapsamlı revizyonda KDV mükellefi özel şirketlere kesilen faturalar da tevkifata girebilir. Bu nedenle revizyon işini bakımla aynı refleksle faturalandırmak hatalıdır; kapsam ve oran, iş kalemi bazında mali müşavirle teyit edilmelidir.
İki tuzağa dikkat etmek gerekir. Birincisi, AVM’lerin bir kısmı payları borsada işlem gören gayrimenkul yatırım ortaklıkları tarafından işletilir; “özel sektör, tevkifat yok” kestirmesi burada yanıltır. İkincisi, faturanın AVM adına mı yoksa yönetim hizmeti veren şirket adına mı kesildiği önemlidir; tevkifat kararı, sözleşmenin imzalandığı tüzel kişiliğe göre verilir.
Apartman ve site yönetimleri KDV mükellefi değildir, belirlenmiş alıcı da sayılmazlar. Bina yönetimleri kapıcı stopajı nedeniyle çoğunlukla bir vergi kimlik numarasına sahiptir; fatura bu numarayla ve tam KDV ile düzenlenir.
Tebliğ’de her bir işlem için KDV dâhil bir alt sınır da tanımlıdır; bu tutarın altında kalan işlemlerde tevkifat yapılmaz. Sınır dönem dönem güncellendiği için yıl başında mali müşavirle teyit edilmeli ve fatura şablonunda güncel tutulmalıdır.
Bakım, revizyon ve yedek parça neden aynı faturada karışmamalı?
Asansör montajı ve kapsamlı revizyon, inşaat işleriyle birlikte ifa edildiğinde Tebliğ’in “yapım işleri” başlığına girer. Bu başlığın oranı bakımdan farklıdır. Aynı alıcıya hem aylık bakım hem revizyon faturası kesiliyorsa iki farklı oran söz konusudur ve bunlar faturada ayrı satırlarda gösterilmelidir. Tek satırda “asansör hizmet bedeli” yazıldığında hangi oranın uygulandığı belirsiz kalır; kamu muhasebesi böyle bir faturayı işleme almaz.
Yedek parçada ayrım şudur: parça, onarım hizmetinin içinde kullanılmış ve bedeli hizmet bedeline dâhil edilmişse, tevkifat toplam tutar üzerinden hesaplanan KDV’ye uygulanır. Buna karşılık parça ayrı bir mal teslimi olarak satılıp ayrı faturalanıyorsa, hizmet tevkifatı mal teslimine uygulanmaz. Bu ikisini aynı satıra yığmak, tevkifat matrahını yanlış hesaplamanın en sık nedenidir.
Aynı mantık hakedişli işlerde de geçerlidir. Kamuya kesilen revizyon hakedişlerinde iş kalemleri sözleşme eki metrajla eşleşmiyorsa evrak geri döner ve ödeme tarihi kayar. Sözleşme başına kârın nerede eridiğini görmek için bu ayrımı en baştan kurmak gerekir; bakım portföyü kârlılık hesabı ancak bakım, arıza ve parça kalemleri ayrıyken anlamlı çıkar.
Tevkifatlı fatura adım adım nasıl düzenlenir?
- Sözleşme açılırken alıcının unvanı, vergi dairesi, vergi kimlik numarası ve kurum tipi (kamu, belediye, döner sermaye, banka, borsada işlem gören şirket, özel şirket, bina yönetimi) kaydedilir. Bu alan boşken fatura kesilmez.
- Ay içindeki iş türüne ayrılır: periyodik bakım, arıza müdahalesi, yedek parça teslimi, revizyon veya yeni montaj.
- Her tür için tevkifat kapsamı ve oranı belirlenir. Farklı oranlar varsa aynı faturada ayrı satır açılır.
- İşlemin KDV dâhil bedelinin Tebliğ’deki alt sınırı aşıp aşmadığı kontrol edilir.
- Faturaya tevkifat ibaresi, oran, tevkif edilen KDV ve tahsil edilecek KDV ayrı ayrı yazılır. E-faturada tevkifat senaryosu seçilir ve hizmete karşılık gelen tevkifat kodu girilir; bakım-onarım ile yapım işlerinin kodları farklıdır, yanlış kod beyanname ile eşleşmez.
- Cari hesaba fatura toplamı değil, fiilen tahsil edilecek tutar işlenir.
- Beyan döneminde 1 No.lu KDV beyannamesinde tevkifatlı işlem ayrı gösterilir. Tevkif edilen KDV’yi alıcı 2 No.lu beyanname ile kendi vergi dairesine öder.
Yanlış kesilen fatura ne kaybettirir?
Kamuya ve belediyeye kesilen tevkifatsız fatura, muhasebe yetkilisi tarafından iade edilir. Ödeme emri düzenlenmez, hakediş bir sonraki döneme kayar. Firma tarafında ise iade faturası, düzeltme beyannamesi ve gecikme faizi riski doğar. Fazla tevkifat yaptırılan durumlarda para kasadan çıkmış olur; iadesi ayrı bir usule tabidir ve nakit akışını haftalarca bekletir.
Daha sinsi olan sorun cari hesapta yaşanır. Tevkifat nedeniyle tahsil edilecek tutar fatura toplamından düşüktür. Muhasebe bunu doğru işlemezse alıcı “eksik ödeme yapmış” görünür ve gerçekte tahsil edilmemiş alacaklarla karışır. Bakım tahsilat takibi bozulunca hangi binanın gerçekten borçlu olduğunu görmek imkânsız hale gelir.
Sözleşme ve iş emri düzeni faturayı nasıl belirler?
Fatura hatasının kaynağı çoğunlukla muhasebe değil, saha kaydıdır. Sözleşmede tek kalem “aylık bakım bedeli” yazıyor; ay içinde yapılan arıza müdahalesi, değişen parça ve yapılan revizyon aynı torbada duruyorsa, fatura satırını kesen kişi bunları elle ayırmak zorunda kalır. Elle ayrılan her satır bir tahmin, her tahmin bir düzeltme riskidir.
Bunun önüne geçmek için iş emirlerini tür bazında ayrı açmak gerekir: periyodik bakım ayrı, arıza ayrı, parça ayrı, revizyon ayrı. Periyodik bakımın kendisi zaten mevzuat gereği aylık bir yükümlülüktür — 31394 sayılı Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği’nin 4/1-(e) maddesi ayda en az bir bakım öngörür, 10/2 maddesi bakım föyünün bir nüshasının bina sorumlusuna bırakılmasını ister. Yani her fatura satırının arkasında imzalı bir föy ve tarihli bir kayıt olmak zorundadır; aynı kayıt düzeni Bakanlık denetimine hazırlıkta da istenir. Yönetmeliğin işletme tarafındaki karşılığı ve bakım takviminin nasıl kurulacağı ayrıca incelenebilir.
Kaydı sahada tutan bir asansör bakım yazılımı — ELEVATORA SAHA gibi — iş emrini türüne göre ayırdığı ve asansöre sabitlenmiş karekod okutulmadan bakım formu açılmadığı için, ay sonunda fatura satırı hazır çıkar: hangi binaya kaç periyodik bakım, kaç arıza, hangi parça, hangi revizyon. Tevkifat kararı da bu ayrımın üstüne oturur. Excel ve mesajlaşma uygulamalarıyla yönetilen bir portföyde bu ayrım her ay yeniden, hafızadan kurulur.
Sık sorulan sorular
Apartman yönetimine kesilen asansör bakım faturasında tevkifat var mı?
Hayır. Apartman ve site yönetimleri KDV mükellefi değildir ve Tebliğ’in belirlenmiş alıcı listesinde yer almaz. Fatura tam KDV ile kesilir, tevkifat ibaresi konmaz. Yönetimin vergi kimlik numarası varsa o kullanılır; yoksa bina sorumlusunun kimlik bilgileriyle düzenlenir.
Belediyeye kesilen asansör bakım faturasında tevkifat oranı kaçtır?
Belediyeler belirlenmiş alıcı kabul edilir. Periyodik bakım ve arıza onarımı “makine, teçhizat, demirbaş ve taşıtlara ait tadil, bakım ve onarım hizmetleri” kapsamında olduğundan hesaplanan KDV’nin 7/10’u belediye tarafından tevkif edilir, 3/10’u firmaya ödenir.
Asansör revizyonu ile periyodik bakım aynı faturada gösterilebilir mi?
Gösterilebilir, ancak ayrı satırlarda ve ayrı oranlarla. Kapsamlı revizyon ve yeni montaj yapım işleri başlığına girer; hem oranı hem tevkifat yapacak alıcı kapsamı bakımdan farklıdır. İkisi tek satırda birleştirilirse fatura kamu muhasebesinde işleme alınmaz ve düzeltme gerekir.
Bakımda kullanılan yedek parça tevkifata giriyor mu?
Parça, onarım hizmetinin içinde kullanılıp bedeli hizmet bedeline dâhil edilmişse tevkifat toplam tutar üzerinden hesaplanır. Parça ayrı bir mal teslimi olarak satılıp ayrı faturalanıyorsa hizmet tevkifatı o teslime uygulanmaz. Ayrım sözleşmede ve iş emrinde net olmalıdır.
Tevkif edilen KDV’yi kim beyan edip öder?
Tevkif edilen kısmı alıcı, 2 No.lu KDV beyannamesi ile kendi vergi dairesine beyan eder ve öder. Satıcı firma 1 No.lu KDV beyannamesinde işlemi tevkifatlı olarak ayrıca gösterir. Tahsil edilen tutar yalnızca faturadaki tevkifat dışı KDV kısmıdır.
Tevkifat için bir alt tutar sınırı var mı?
Evet, Tebliğ’de her bir işlem için KDV dâhil bir alt sınır tanımlıdır ve bu tutarın altında kalan işlemlerde tevkifat yapılmaz. Sınır dönemsel olarak güncellendiği için sabit bir rakam ezberlemek yerine yıl başında mali müşavirden güncel tutar alınıp fatura şablonuna işlenmelidir.