Kısa cevap: Asansör bakım ve montaj firmaları 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında risk değerlendirmesi yapmak veya yaptırmakla yükümlüdür. Bu yükümlülük çalışan sayısından bağımsızdır — tek çalışanı olan firma da kapsamdadır. Asansör işinde değerlendirme tek bir “işyeri” için değil, ekibin fiilen çalıştığı her alan için ayrı ayrı yapılmalıdır: makine dairesi, kuyu dibi, kabin üstü ve montaj sahası birbirinden farklı tehlike profilleri taşır.
Son güncelleme: 6 Ağustos 2026.
Asansör firması risk değerlendirmesi yaptırmak zorunda mı?
Zorunludur. 6331 sayılı Kanun, istisna tutulan işler dışında bütün işyerlerine risk değerlendirmesi yükümlülüğü getirir ve bu yükümlülük işverene aittir. Değerlendirme, işveren tarafından görevlendirilen iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimiyle birlikte oluşturulan ekipçe yapılır. Belge sonradan tamamlanabilecek bir formalite değildir: iş kazası sonrasında ilk istenen dosyadır.
Asansör işini ayrıştıran nokta, çalışmanın firmanın kendi adresinde değil müşterinin binasında yapılmasıdır. Bu yüzden tek bir “işyeri risk değerlendirmesi” dosyası asansör firması için yeterli olmaz. Merkez ofis ve depo için yapılan değerlendirmenin yanına, sahadaki çalışma türlerini kapsayan bir değerlendirme daha gerekir.
Değerlendirme hangi sıklıkla yenilenir?
Yenileme periyodu işyerinin tehlike sınıfına bağlıdır ve İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği’nde tanımlanır: çok tehlikeli sınıfta iki, tehlikeli sınıfta dört, az tehlikeli sınıfta altı yıl. Firmanızın sınıfı NACE kodunuza göre Tehlike Sınıfları Tebliği’nden belirlenir; asansör montaj ve bakım faaliyetleri yaygın olarak üst tehlike sınıflarında yer alır, ancak kendi kodunuzu tebliğden teyit edin.
Periyodun dolmasını beklemeden yenileme gerektiren durumlar da vardır: işyerinin taşınması, yeni bir çalışma yönteminin veya ekipmanın devreye alınması, iş kazası ya da meslek hastalığı yaşanması, ölümlü veya sürekli iş göremezlikle sonuçlanan bir olay. Asansör firmaları için pratikte en sık tetikleyici, yeni bir iş türüne girmektir — sadece bakım yaparken montaja veya revizyona başlamak yeni bir değerlendirme gerektirir.
Asansör işinde çalışma alanına göre tehlike listesi
Asansör çalışmasında tehlikeler tek bir listede toplanamaz; her çalışma alanının kendi profili vardır. Değerlendirme dosyanız bu ayrımı yapmıyorsa, denetimde “genel şablon” olarak değerlendirilme riski taşır.
| Çalışma alanı | Başlıca tehlikeler | Sık atlanan önlem |
|---|---|---|
| Makine dairesi | Elektrik çarpması, döner aksama kapılma, gürültü, sıcaklık, yetersiz aydınlatma, düzensiz depolama | Kilit ve etiketleme (LOTO) uygulamasının yazılı prosedüre bağlanması |
| Kabin üstü | Yüksekten düşme, ezilme, hareket eden kabin, karşı ağırlık, sınırlı alan | Kabin üstü stop butonunun her çalışma öncesi test edilmesi |
| Kuyu dibi | Düşme, ezilme, su ve kir birikimi, yetersiz havalandırma, düşen cisim | Kuyu dibi girişinde ikinci kişi gözetimi ve kuyu aydınlatması |
| Kat kapısı önü | Boşluğa düşme, üçüncü kişilerin alana girmesi | Bariyer ve uyarı levhasının çalışma süresince kalması |
| Montaj sahası | Yüksekte çalışma, kaldırma ekipmanı, ağır parça taşıma, inşaat sahası ortak riskleri | Diğer yükleniciyle koordinasyon ve ortak sağlık-güvenlik planı |
| Servis aracı ve yol | Trafik, yorgunluk, ekipmanın araçta güvensiz taşınması | Yol süresinin çalışma süresine dâhil edilmesi |
Risk analizi örneği nasıl hazırlanır?
İnternetten indirilen genel bir şablon, doldurulmadığı sürece risk değerlendirmesi sayılmaz. Geçerli bir dosya beş adımda kurulur: tehlikeleri belirle, kimin nasıl zarar görebileceğini yaz, mevcut önlemleri ve kalan riski derecelendir, ilave önlemleri sorumlu ve termin vererek planla, uygulamayı belgele ve gözden geçir.
- Tehlike tespiti. Yukarıdaki alan ayrımını temel alın; her alanda fiilen yapılan işi teknisyene sorarak doğrulayın. Dosyadaki iş tarifi sahadakinden farklıysa değerlendirme boşta kalır.
- Etkilenecek kişiler. Yalnız teknisyeni değil, bina sakinini, diğer yüklenicinin çalışanını ve ziyaretçiyi de yazın. Asansör çalışmasında üçüncü kişi riski yüksektir.
- Derecelendirme. Olasılık ve şiddeti çarpan bir yöntem (5×5 gibi) kullanın; hangi yöntemi seçtiğinizi dosyada belirtin.
- İlave önlem planı. Her önleme bir sorumlu ve bir tarih yazın. Sorumsuz ve tarihsiz önlem, denetimde uygulanmamış sayılır.
- Kayıt ve gözden geçirme. Verilen eğitimleri, yapılan ekipman kontrollerini ve saha denetimlerini tarihiyle saklayın.
Beşinci adım firmaların en çok zorlandığı yerdir: önlemin planlanması kolaydır, uygulandığının ispatı zordur. Saha ekibinin belge ve eğitim geçerliliğini nasıl takip edeceğinizi saha ekibi belge ve eğitim takibi yazısında ele aldık.
Risk analizi fiyatı neye göre değişir?
Fiyatı belirleyen üç değişken vardır: firmanın tehlike sınıfı, çalışan sayısı ve değerlendirmenin kaç ayrı çalışma alanını kapsayacağı. Asansör firmalarında üçüncü kalem çoğu zaman hafife alınır — sadece ofis adresi için alınan teklif, sahadaki montaj ve bakım faaliyetlerini kapsamaz ve dosya eksik kalır.
Teklif alırken şunu net sorun: değerlendirme yalnız merkez adresi mi kapsıyor, yoksa saha çalışma türlerini de kapsıyor mu? İkinci kapsam olmadan hazırlanan dosya, bir kuyu dibi kazasında sizi korumaz. Ortak Sağlık ve Güvenlik Birimi (OSGB) ile çalışıyorsanız iş güvenliği uzmanının sahaya en az bir kez çıkması, dosyanın gerçek işi yansıtması açısından belirleyicidir.
Risk değerlendirmesi ile periyodik kontrol aynı şey mi?
Değildir ve karıştırılması yaygındır. Risk değerlendirmesi, 6331 sayılı Kanun kapsamında çalışanların güvenliği için işverenin yaptığı bir İSG belgesidir. Asansörün yıllık periyodik kontrolü ise asansörün kullanıcı güvenliği için A tipi muayene kuruluşunca yapılan ayrı bir işlemdir. Biri diğerinin yerine geçmez, biri diğerini muaf tutmaz.
Üçüncü bir belge daha karışır: asansörün kendisi için hazırlanan risk analizi (asansör monte edenin ürün güvenliği kapsamındaki analizi). Bu da İSG risk değerlendirmesinden farklıdır. Denetimde hangi belgenin istendiğini ayırt etmek için asansör denetimini kim yapar yazısına bakabilirsiniz.
Resmî ve birincil kaynaklar
- 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu — risk değerlendirmesi yükümlülüğü ve işveren sorumluluğu.
- İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği — yöntem, ekip ve yenileme periyotları.
- İş Sağlığı ve Güvenliğine İlişkin İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği — NACE koduna göre tehlike sınıfı.
- Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı — güncel metinler ve İSG-KATİP kayıtları.
Mevzuat metinleri güncellenir; yükümlülüğünüzü uygularken yürürlükteki hâlini Resmî Gazete üzerinden teyit edin. Bu yazı hukuki görüş değil, operasyonel bir rehberdir.
Sıkça sorulan sorular
Tek çalışanı olan asansör firması da risk değerlendirmesi yaptırmalı mı?
Evet. 6331 sayılı Kanun’daki risk değerlendirmesi yükümlülüğü çalışan sayısına bağlı değildir; kapsam dışı tutulan işler dışında bütün işyerleri için geçerlidir. Çalışan sayısı, iş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi görevlendirme süresini etkiler, yükümlülüğün kendisini ortadan kaldırmaz.
Risk değerlendirmesi olmadan asansör bakımı yapılabilir mi?
Yapılan iş fiilen durmaz, ama iki ayrı risk doğar. Birincisi İSG denetiminde eksiklik olarak kayda geçer. İkincisi ve daha ağırı, bir iş kazası sonrasında kusur değerlendirmesinde işverenin en temel yükümlülüğünü yerine getirmemiş sayılmasıdır.
Bina sahibinin risk analizi bizim yükümlülüğümüzü karşılar mı?
Karşılamaz. Bina tarafındaki değerlendirme bina sorumlusunun kendi çalışanlarını ve kullanıcıları kapsar. Sizin teknisyeninizin kuyu dibinde, kabin üstünde ve makine dairesinde maruz kaldığı riskler sizin işvereni olduğunuz kişilerin riskidir ve sizin dosyanızda yer alır.
Montaja başlarken mevcut değerlendirme yeterli olur mu?
Olmaz. Yeni bir çalışma türüne başlamak, yönetmeliğin yenileme gerektiren hâllerinden biridir. Montaj; yüksekte çalışma, kaldırma ekipmanı ve inşaat sahasında diğer yüklenicilerle ortak çalışma gibi bakımda bulunmayan tehlikeler getirir.
Risk değerlendirmesi kaydını ne kadar saklamalıyız?
Yürürlükteki değerlendirmeyi ve ona bağlı önlem, eğitim ve kontrol kayıtlarını en az bir sonraki yenilemeye kadar erişilebilir tutun. Pratikte daha uzun saklamak gerekir: geçmiş bir tarihte yaşanan olayda o günkü dosyanın ne dediği sorulur, bu yüzden sürüm geçmişini de saklayın.
İlgili rehberler
Risk değerlendirmesinin en zor tarafı dosyayı hazırlamak değil, planlanan önlemin uygulandığını ispat etmektir. Eğitim tarihleri, ekipman kontrolleri ve saha denetimleri bakım kayıtlarıyla aynı sistemde tutulduğunda bu ispat ayrıca hazırlanmaz, kendiliğinden oluşur.