Kısa cevap: Evet. Bakım firması, can güvenliğini tehdit eden bir bulgu tespit ettiğinde asansörü hizmet dışı bırakabilir. Ancak bu idari bir mühürleme değildir; teknik ve sözleşmesel bir karardır. Kararı yazılı bildirimle bina sorumlusuna teslim etmez ve kayıt altına almazsanız, sorumluluk durduran firmada kalır.
Asansör firması asansörü kendi kararıyla durdurabilir mi?
Durdurabilir. Bakım sözleşmesi olan firma, asansörde tespit ettiği bir kusur nedeniyle kullanımın tehlike doğuracağı kanaatine varırsa asansörü hizmet dışı bırakır: ana şalteri indirir, kat kapılarını kilitler, duraklara uyarı asar. Bu, firmanın kendi teknik sorumluluğundan doğan bir karardır.
Asıl mesele durdurma yetkisi değil, kararın nasıl belgelendiğidir. Karar sözlü kalırsa iki taraflı risk doğar: bina sorumlusu “bana kimse bir şey söylemedi” der, firma da kararı verdiğini ispatlayamaz. Kaza olduğunda soru tek cümleye iner — bu asansörün tehlikeli olduğunu kim, ne zaman, kime yazılı olarak bildirdi?
Kararı verirken şu ayrımı koruyun: siz asansörü kullanımdan men etmiyorsunuz, kendi bakım sorumluluğunuz altındaki bir ekipmanı güvenli hale gelene kadar hizmet dışı bırakıyorsunuz. İdari yaptırım uygulama yetkiniz yok; ekipmanı çalışır durumda bırakmama yetkiniz var. Bu ayrım hem bildirimin dilini hem sonraki tartışmayı belirler.
Firmanın durdurması ile idari mühürleme arasındaki fark nedir?
İki işlem sahada karıştırılıyor; bina sorumlusuyla çıkan tartışmanın kaynağı da bu karışıklık olabiliyor. Firmanın durdurması sözleşmeye dayanır. Muayene kuruluşunun raporu sonrası yürüyen süreç ise Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği (4 Mayıs 2018, 30411 sayılı Resmî Gazete) çerçevesinde işleyen ayrı bir mekanizmadır.
| Konu | Bakım firmasının durdurması | Periyodik kontrol raporu sonrası idari işlem |
|---|---|---|
| Kararı veren | Bakım firmasının yetkili teknik personeli | Muayene kuruluşunun raporu üzerine ilgili idare |
| Dayanak | Bakım sözleşmesi ve firmanın teknik sorumluluğu | Periyodik kontrol raporu ve idarenin yetkisi |
| Fiziksel işlem | Enerjiyi kesme, kapıları kilitleme, uyarı asma | İdarenin mühürlemesi |
| Tekrar çalıştırma | Kusur giderilince firma kendi kararıyla devreye alır | Mührü koyan idare kaldırmadan çalıştırılamaz |
| Belgesi | Yazılı durdurma bildirimi ve bakım föyü kaydı | Periyodik kontrol raporu ve idari yazı |
| Firma açısından risk | Bildirim yoksa sorumluluk firmada kalır | Mühürlü asansöre müdahale ayrı bir sorun doğurur |
Sonuç şu: mühürlü asansörü siz devreye alamazsınız, kendi durdurduğunuz asansörü kusur giderildiğinde kendi kararınızla devreye alırsınız. Farkı bina sorumlusuna en baştan anlatın; sonraki telefon trafiği kısalır. İki tarafın kurumsal ayrımı için bakım firması ve muayene kuruluşu farkı yazısına bakabilirsiniz.
Hangi bulgu durdurmayı gerektirir, hangisi gerektirmez?
Karar anında elinizde bir eşik olmalı; yoksa her teknisyen kendi toleransıyla karar verir ve firma tutarsız davranır. İki soru yeter. Kusur, kullanıcının kabine binmesiyle doğrudan yaralanmasına yol açabilir mi? Kusur, bir sonraki bakıma kadar kötüleşerek yaralanma üretebilir mi? İlkine evet diyorsanız asansör durur; ikincisine evet diyorsanız süre verir ve takibe alırsınız.
Durdurmayı gerektiren bulgular: fren tutmuyor ya da tek fren devresi çalışıyor, kapı kilit devresi köprülenmiş, kabin kapısı açıkken hareket var, halatlarda kopan tel veya belirgin incelme var, hız regülatörü ile paraşüt tertibatı işlev görmüyor, kuyu dibinde veya makina dairesinde temas riski taşıyan açık iletken var, kabin ile kat kapısı arasında düşme boşluğu oluşmuş.
Süre vererek yönetebileceğiniz bulgular: kabin aydınlatmasının yanmaması, buton kapaklarının kırık olması, kabin içi görsel kusurlar, konfor seviyesindeki gürültü ve titreşim, kat gösterge arızası. Bunları föye eksik olarak yazın, süre verin, takibe alın — asansörü durdurmayın.
Bir de ara kategori var: kapı takozu aşınması, fotosel arızası, seviyeleme sapması gibi bulgular tek başına durdurma gerektirmeyebilir, üst üste geldiğinde gerektirir. Bu birikmeyi görebilmek için o asansörün geçmiş kayıtlarına bakmanız gerekir; bakım föyü kayıtları eksiksizse birikmeyi tek bakışta görürsünüz.
Durdurma bildirimi nasıl hazırlanır ve nasıl teslim edilir?
Bildirimin işlevi tek: kararın verildiğini, gerekçesini ve kime tebliğ edildiğini sonradan ispatlamak. Aşağıdaki sırayı sahada uygulanabilir bir akış olarak kurun.
- Asansörü fiilen durdurun. Ana şalteri indirin, kat kapılarını kilitleyin, kabin içinde ve tüm duraklarda görülebilecek uyarı yazısı asın. Bildirimi yazmadan önce fiziksel durdurmayı tamamlayın.
- Bulguyu fotoğraflayın. Kusurun kendisini, ölçüm yaptıysanız cihaz ekranını ve asılan uyarı yazısını çekin. Fotoğraf, tarih tartışmasını en hızlı bitiren delildir.
- Bildirimi iki nüsha yazın. Metinde şunlar bulunmalı: bina adresi, asansör tescil veya seri numarası, durdurma tarihi ve saati, kusurun teknik tarifi, kararı veren teknik personelin adı, yeniden çalıştırma için yapılması gereken iş, kusur giderilmeden çalıştırılması hâlinde sorumluluğun bina sorumlusunda olacağı ifadesi.
- Onarım teklifini ayrı kâğıda yazın. Durdurma bildirimiyle teklifi aynı belgeye koymayın. Aynı kâğıtta olduğunda bildirim, “iş almak için asansörü durdurdular” itirazına açık hale gelir.
- İmza karşılığı teslim edin. Nüshanın birine ad, tarih ve imza alın. İmzadan kaçınılırsa aynı gün ihtarname veya kayıtlı elektronik posta yoluyla gönderin; teslim edilemedi diye süreci bırakmayın.
- Föye ve kayıt defterine işleyin. Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği (6 Nisan 2019, 30737 sayılı Resmî Gazete) md. 10/2 uyarınca föyün bir nüshası bina sorumlusuna bırakılır; md. 8/3 uyarınca kayıt defteri bina sorumlusunda tutulur. Durdurma kaydı ikisinde de görünmeli. Biçim için bakım kayıt defteri örneği yazısına bakın.
- Ofiste ayrı statüde takibe alın. Durdurulan asansör sıradan bir bekleyen iş değildir. Karekod okutulmadan bakım formu açılmayan bir saha yazılımında (Elevatora SAHA) durdurma kaydı asansörün kartına yapışır; o binaya giden bir sonraki teknisyen durumu telefonla sormak zorunda kalmaz.
- Devreye alma tutanağı yazın. Durdurmayı belgeliyorsanız devreye almayı da belgeleyin. Aksi hâlde asansörün ne zaman güvenli hale geldiği kayıtlarda boş kalır.
Bina sorumlusu asansörü yeniden çalıştırırsa ne yapılır?
Firma asansörü durdurur, ertesi gün bina görevlisi şalteri kaldırır. Bu ihtimale hazırlıklı olun; üç adım işler. Birincisi, aynı gün ikinci bir yazılı bildirim gönderip asansörün izinsiz devreye alındığını ve sorumluluğun bina sorumlusunda olduğunu tekrar yazın. İkincisi, bunu föye ve kendi kayıtlarınıza işleyin. Üçüncüsü, kusurun ağırlığına göre sözleşmenin devamını değerlendirin.
Karşı tarafa neyi hatırlattığınızı bilerek yazmak için bina sorumlusunun sorumlulukları yazısındaki çerçeveyi kullanın; bildirim metnindeki sorumluluk cümlesi böylece havada kalmaz.
Durdurma kararı sözleşmeyi ve tahsilatı nasıl etkiler?
Asansör duruyor diye bakım borcu kendiliğinden durmaz. Yönetmelik md. 4/1-(e) ayda en az bir bakım öngörür; asansör hizmet dışıyken de firmanın o binadaki sorumluluğu sürer. Ancak bina sorumlusu “asansör çalışmıyor, para vermem” diyecektir. Bunu sözleşme aşamasında çözün: hizmet dışı bırakılan asansörde bakım bedelinin nasıl işleyeceğini sözleşmeye yazın. Yazmazsanız tartışma kaçınılmaz olur ve bakım bedelini ödemeyen apartman problemine dönüşür.
İkinci etki portföy tarafında. Aynı binada tekrar tekrar durdurma kararı çıkıyorsa o sözleşme size para kazandırmıyor demektir: teknisyen saati, ihtarname, telefon trafiği ve hukuki risk birikiyor. Durdurma kayıtlarını bina bazında saydırın. Eşiğinizi kendiniz belirleyip sözleşme politikanıza yazın: yılda kaç durdurmadan sonra kapsamlı revizyon teklifi vereceğinizi, kaçından sonra sözleşmeyi yenilemeyeceğinizi baştan kararlaştırın. Karar, teknisyenin o gün sahada hissettiğine değil, o binanın bir yıllık kaydına dayansın.
Durdurma kaydı denetimde ne işe yarar?
Yönetmelik md. 15/1 uyarınca bakım hizmetinin denetimi Bakanlık tarafından yapılır. Denetimde sorulan şey firmanın ne yaptığı değil, yaptığını nasıl belgelediğidir. Durdurma bildirimi bu evrak setinin en ağır parçasıdır: firmanın tehlikeyi gördüğünü, kaydettiğini ve karşı tarafa tebliğ ettiğini birlikte gösterir.
Bir kaza sonrası dosyada durdurma bildiriminin bulunması ile bulunmaması firmanın konumunu tamamen değiştirir. Bu nedenle bildirimleri yalnız bina dosyasında değil, tarih sırasıyla ayrı bir sette de tutun; denetimde klasör karıştırmazsınız. Tutulması gereken evrak setinin tamamını Bakanlık denetimi hazırlık yazısında topladık.
Sık sorulan sorular
Asansörü durdurunca bina sorumlusunu ayrıca aramak gerekir mi?
Telefonla haber vermek yararlıdır ama yazılı bildirimin yerine geçmez. Aramayı yapın, ardından imza karşılığı yazılı bildirimi teslim edin. Tartışma çıktığında telefon kaydı değil, imzalı nüsha işe yarar.
Bina sorumlusu bildirimi imzalamazsa ne yapılır?
Belgenin üzerine imzadan imtina edildiğini tarih ve saatle yazıp teknisyen imzasıyla kayıt altına alın, aynı gün ihtarname veya kayıtlı elektronik posta yoluyla gönderin. Gönderi kaydını bina dosyasında saklayın.
Durdurma bildirimi ile onarım teklifi aynı belgeye yazılabilir mi?
Yazmayın. Aynı kâğıtta olduğunda bildirim iş almak için düzenlenmiş gibi görünür ve güvenlik gerekçesi zayıflar. Bildirim güvenlik belgesidir, teklif ticari belgedir; ayrı kâğıt, ayrı numara.
Firmanın durdurduğu asansörü başka bir firma çalıştırabilir mi?
Sözleşme devredilirse yeni firma kendi değerlendirmesini yapar ve sorumluluk ona geçer. Devir sırasında durdurma bildiriminin bir nüshasını dosyaya koyun; asansörün hangi kusurla durdurulduğu yazılı olarak devredilmiş olur.
Periyodik kontrolde tespit edilen kusur için firma ayrıca durdurma yapmalı mı?
Muayene kuruluşunun raporu ve idarenin işlemi ayrı yürür. Rapordaki bulgu sizin eşiğinize göre de tehlikeliyse kendi durdurma bildiriminizi ayrıca düzenleyin; iki kayıt birbirinin yerine geçmez.
Durdurma kararının firmayı koruması, kararın yazılı olarak bildirildiğinin ispatına bağlı. Bildirimin tarihi, muhatabı ve içeriği asansörün kendi kaydına işlenmelidir; bakım geçmişiyle aynı yerde tutan bir yazılım bu kaydı sonraki her denetim ve şikâyet dosyasında hazır tutar.